انقلاب نامریی هاول

در این مقاله ما به دنبال این هستیم که ببینیم پدرسالاری جدید چیست و چگونه تکوین می‌یابد؟

ایدئولوژی چیست و چگونه تولید می‌شود؟

و زندگی در دروغ چگونه شکل می‌گیرد؟

و بالاخره چگونه می توان در برابر پدرسالاری جدید با ایدئولوژی‌اش ایستاد و در حقیقت زندگی کرد؟

پاسخ، انقلاب نامریی است.

اما برای دریافت انقلاب نامریی ما باید موضوع اول را از منظر هشام شرابی در کتاب پدرسالاری جدید، موضوع دوم را از منظر اسلاوی ژیژک در کتاب ایدئولوژی؛ درنگیدن با امر منفی، و موضوع سوم را از منظر واتسلاف هاول در کتاب قدرت بی‌قدرتات مورد واکاوی قرار ‌دهیم تا ارتباط پدرسالاری، ایدئولوژی و دروغ مشخص شود و از طریق انقلاب نامریی بتوان آن را تفهیم نمود.

A. پدر سالاری جدید از منظر هشام شرابی

1. مفهوم بنیادین پدرسالاری جدید

هشام شرابی در کتاب «پدرسالاری جدید» با نگاهی انتقادی به تحلیل جوامع عرب می‌پردازد و مفهوم «مدرنیته تحریف‌ شده» را معرفی می‌کند.

به باور او؛ جوامعی که تنها ظواهر مدرنیته «تکنولوژی – مصرف‌گرایی» را می‌پذیرند، اما هسته سخت سنت استبدادی را حفظ می‌کنند، در دامی خطرناک گرفتار می‌شوند که نتیجه این رویکرد، ایجاد ساختاری متناقض به نام «پدرسالاری جدید» است که روابط عمودی و قیّم‌مآبانه سنتی «حاکم – مردم»، «پدر – فرزند» را بازتولید می‌کند. با نقابی مدرن – بوروکراسی صوری، شهرهای پیشرفته، همان سلطه سنتی را تثبیت می‌نماید.

2. مکانیسم تکوین پدرسالاری جدید

شرابی سه فرایند کلیدی را برای پدرسالاری جدید شناسایی می‌کند:

– ترکیب تناقض‌آمیز سنت و مدرنیته 

– سنت: حفظ روابط پدرسالارانه در خانواده و حکومت است. 

– مدرنیته کاذب: استفاده ابزاری از تکنولوژی و مصرف کالاهای غربی است. مثال عینی او در این زمینه، لبنان با شهرهای مدرن، اما خشونت‌های فرقه‌ای و استبداد سیاسی است.

3. ریشه‌های تاریخی – اجتماعی پدرسالاری جدید

الف. استعمار غرب: تثبیت ساختارهای پدرسالاری جدید برای حفظ منافع استعماری است. 

ب. بورژوازی کمپرادور: طبقه حاکم وابسته که منابع را صرف واردات کالاها – نه تولید – می‌کند. 

ج. شکست جنبش‌های رهایی‌بخش: تبدیل ناسیونالیسم عربی به استبداد جدید است.

4. بازتولید پدرسالاری از طریق بحران‌ها

الف. امپریالیسم: تقویت وابستگی اقتصادی، مثلاً درآمد نفت برای اقتدارگرایی. 

ب. جنگ‌ها، مثل جنگ ایران و عراق: به‌عنوان مکانیسم حفظ ساختار پدرسالار.

5. پیامدهای ویرانگر پدرسالاری جدید

الف. شکاف فرهنگی: نخبگان به‌ظاهر مدرن می‌شوند؛ توده‌ها در سنت‌های متصلب باقی می‌مانند. 

ب. بی‌ثباتی اجتماعی: ظهور افراط‌گرایی مذهبی، فرار مغزها، خشونت کور، مثال: عملیات انتحاری به‌عنوان نماد نومیدی. 

ج. توسعه‌نیافتگی پیشرونده: اقتصاد غیرمولد و وابسته که به‌جای پیشرفت، استبداد را بازتولید می‌کند.

شرابی راه حل یا راه رهایی را در تحول سه‌گانه گذار تدریجی می‌داند:

1. اقتصادی: توسعه مستقل و مولد به‌جای وابستگی. 

2. نهادی: بازتعریف خانواده و آموزش عقلانی. 

3. سیاسی: ایجاد نهادهای دموکراتیک سکولار.

اما، نقش کلیدی کنشگران از منظر شرابی بدین گونه است؛  

الف. جنبش زنان – شکستن سلطه در سلول بنیادین جامعه یعنی خانواده است. 

ب. روشنفکران و اتحادیه‌های کارگری یعنی تبدیل شعار («عقل و اراده» به عمل) است.

شرابی بر این باور است که پدرسالاری جدید برای تثبیت خود نیازمند سیستم توجیه‌گر است؛ در واقع، این سیستم، تضادهای ذاتی ساختار – نابرابری، فقدان دموکراسی را پنهان می‌کند. 

نکته راهبردی برای انقلاب نامریی این است که شرابی تاکید می‌کند که نابودی پدرسالاری نه با انقلاب‌های خشونت‌آمیز، بلکه با تحول تدریجی در ذهنیت و نهادها ممکن است. این همان بذر اولیه «انقلاب نامریی» است که در بخش پایانی مقاله تکمیل می‌شود.

برای مطالعه ادامه مطلب بر روی دکمه «انقلاب نامریی هاول» کلیک کنید و جزوه کامل را دانلود نمایید.