اگر چه ضرب المثل ها ریشه در آداب و رسوم و باورها که از اجزای فرهنگ یک جامعه محسوب میشود، دارد و در بیشتر مواقع در قبال کار و یا عدم انجام کاری و به عبارتی برای بیان مقاصدی در جامعه بیان می شود و گاهی هم این ضرب المثل ها و عبارات چنان جذاب بیان می شوند که از گستره یک جامعه فراتر می رود و در جوامع دیگر هم رسوخ کرده و به عنوان یک الگوی رفتاری متجلی می شود و علاوه بر اینکه زبانزد خاص و عام می گردد به صورت یک الگوی رفتاری با باوری عمیق به بار می نشیند.
آنچه در این نوشتار حقیر به آن پرداخته ام تاملی درباره ضرب المثل معروفی«تا بچه گریه نکند، مادر به او شیر نمی دهد…» که همه عزیزان معمولاً در باره این ضرب المثل و کاربرد آن در زندگی انسانی اشرافیت لازم را دارند.
بی شک همه اذعان داریم که این ضرب المثل را در پاسخ به مطالبه گری و زیر سوال بردن آنکه در قبال ما مسئولیتی دارد، به کار برده می شود.
اما، با تامل و واکاوی در کاربرد این عبارت گاهاً می بینیم در جامعه برخی از افراد عدم مسئولیت پذیری و عدم احساس مسئولیت خود را با این گونه عبارات توجیه می کنند. همچنین گاهاً اینگونه عبارات پاسخ مبهم و دم دستی به فرد یا افراد مطالبه گر تبدیل شده است.
ولی سوال من اینجاست که چرا هیچ کس از مادر موصوف در این ضرب المثل مطالبه گری نمی کند که چرا این بچه شیر نخورده است؟ شاید به خواب عمیقی رفته است و یا شاید بیمار است و یا شاید مادر صدای گریه را نشنیده است.
همچنین دنبال پاسخ به این سوال که وظیفه و احساس مسئولیت در کجای کار است؟
آیا حتماً باید منتظر گریه کودک بود و یا مادر با احساس مسئولیت و بادانش، با تحلیل وضعیت و شناختی که از کودک خویش دارد به دنبال شیر دادن به کودک می رود و گاهاً کودک به خواب رفته را از خواب بیدار و به او شیر می دهد.
اینجاست که مادر نقش خویش را به درستی ایفا می کند و کودکی که حتی برای شیر گریه نمی کند، وارسی و نیازش را شناسایی و برآورده می کند.
به این رفتار و کنش مادر «احساس مسئولیت» گویند که در راستای وظیفه ذاتی مادری بر عهده دارد و قابل تحسین همه و ستودنی است.
نکته حائز اهمیت این است که یک فرد و عضو جامعه در قبال نقشی که در جامعه دارد در قبال نقش واگذارشده مسئولیت دارد و باید با مطالعه گذشته ، بررسی و مطالعه حال برای آینده با آینده پژوهی برنامه ریزی نماید تا با آینده نگری بتواند در قبال سرعت تغییرات اجتماعی جوابگوی نقش و مطالبه جامعه و یا ذینفعان آن نقش اجتماعی باشد و لو اینکه «اگر کودک به خواب عمیق رفته و گریه نمی کند…».
این هنر مادرانه است و احساس مسئولیت است تا گاهی این عبارات دستاویز و مفری برای فرار از عدم احساس مسئولیت ما نباشد.
چون اگر همواره به دنبال گریه کردن کودک باشیم تا به او شیر بدهیم با این همه شدت تغییرات اجتماعی، هیچ توسعه در جامعه صورت نمی گیرد.
