مفهوم آگاهی اجتماعی نسبتاً ساده است؛ توانایی فرد در در نظر گرفتن دیدگاههای سایر افراد، گروهها یا جوامع و بهکارگیری آن درک در تعاملات با آنهاست.
اگرچه تعریف آگاهی اجتماعی نسبتاً مختصر است، اما مهارتی ظریف است که در طول دوران کودکی به طور قابل توجهی توسعه مییابد.
اکثر مردم اذعان دارند که «آگاهی اجتماعی» چیزی است که در طول زندگی بزرگسالی به طور مداوم تقویت میشود؛ زیرا ما با اطلاعات و تجربیات جدیدی آشنا میشویم که مستلزم درک دیدگاهها و مواضع دیگران است.
آگاهی اجتماعی چیست و چرا مهم است؟
با عضویت در گروههای اجتماعی متنوع، در فرایند رشد، یاد میگیریم که تفاوتها را در تجربیات و دیدگاههای خود تشخیص دهیم. هرچه با گروههای بیشتری تعامل داشته باشیم یا به آنها بپیوندیم، آگاهی اجتماعی خود را بیشتر توسعه میدهیم.
همانطور که قبلاً تعریف شد، آگاهی اجتماعی توانایی در نظر گرفتن دیدگاه دیگران، درک احساسات آنها و در نهایت تنظیم رفتار خود به شیوهای مناسب، محترمانه و فراگیر است.
کودکی که آگاهی اجتماعی دارد، به عنوان فردی که با دقت مراقب واکنشها و احساسات دیگران در موقعیتهای مختلف است، مشاهده میشود. آنها به سرعت متوجه تفاوت در خلق و خوی همسالان خود میشوند و همچنین به سرعت به آنها آرامش یا راهحل ارائه میدهند.
با بزرگ شدن، مهارتهای آگاهی اجتماعی آنها به طرق مثبت و در موقعیتهای مختلف، مانند رهبری در کلاس درس یا جامعه، حرفهای بودن در محل کار یا ارتباط مثبت در روابط، آشکار میشود.
همانطور که ما درک میکنیم آگاهی اجتماعی چیست و چگونه به نظر میرسد، اکنون میپرسیم: «چرا آگاهی اجتماعی مهم است؟» در اینجا برخی از مهارتهای ضروری که یک فرد آگاه اجتماعی دارد، آورده شده است:
1- پرورش مهارتهای رهبری
یک رهبر بزرگ نه تنها بر اهداف متمرکز است، بلکه بر افراد نیز تمرکز دارد. آنها با قلب خود هدایت میشوند و با مردم هوشمند هستند.
آنها میتوانند فضای جلسه را بخوانند، احساس کنند که چه زمانی کسی احساس میکند شنیده نمیشود و رویکرد خود را برای دیدار با دیگران در جایی که هستند، تطبیق دهند. این رهبر عمیقاً گوش میدهد، با فکر صحبت میکند و با همدلی عمل میکند.
این ویژگیهای یک رهبر موثر ریشه در آگاهی از احساسات، پیشینهها و نیازهای دیگران دارد.
به طور کلی، آگاهی اجتماعی به افراد میآموزد که چگونه با محیطهای متنوع سازگار شوند، تیمهای فراگیر بسازند و اختلافات را با حرفهایگری حل کنند.
2- تقویت مهارتهای همکاری و ارتباطی
در یک جامعه جهانی که توانایی همکاری موثر در آن از اهمیت بالایی برخوردار است، افرادی که مهارتهای ارتباطی مثبت دارند، بیشترین پیشرفت را دارند.
آگاهی اجتماعی پایه و اساس مهارتهای همکاری و ارتباطی را تشکیل میدهد. کسانی که از نظر اجتماعی آگاه هستند، بهتر میتوانند فعالانه گوش دهند، خود را به روشنی بیان کنند و با دیگران هماهنگ کار کنند.
این مهارتها فراتر از محیطهای دانشگاهی هستند – آنها مستقیماً به موفقیت در محل کار و روابط شخصی منجر میشوند.
3- ایجاد روابط قویتر و سالمتر
توانایی درک احساسات دیگران، پاسخ مناسب و تنظیم مثبت رفتار خود، مهارتهای آگاهی اجتماعی هستند که تاثیر مثبتی بر روابط بین فردی فرد دارند.
به همین دلیل است که افراد آگاه از نظر اجتماعی از روابط سالم و معنادار بهرهمند میشوند، زیرا آنها با نیازهای دیگران هماهنگتر هستند و میتوانند موقعیتهای اجتماعی را آسانتر هدایت کنند.
این مهارتها به آنها اجازه میدهد تا به راحتی با همسالان خود احساس تعلق کنند، در ایجاد یک محیط مدرسه مثبت مشارکت کنند و همچنین پایه و اساس موفقیت شخصی و اجتماعی مادام العمر را بنا نهند.
تقویت مهارتهای آگاهی اجتماعی: تاثیر ماندگار
با بزرگ شدن ما، مهارتهای آگاهی اجتماعی و آگاهی اجتماعی به ما کمک میکنند تا بفهمیم چگونه میتوانیم در جامعه و جهان جای بگیریم؟ و به آن کمک کنیم؟ و همچنین چگونه میتوانیم آنچه را که از جهان نیاز داریم، به دست آوریم؟
در دراز مدت، مهارتهای آگاهی اجتماعی به ما کمک میکنند تا حرفهای بودن در محل کار را درک کنیم، و همچنین به اشتراک گذاشتن اطلاعات، برقراری ارتباط و همکاری با دیگران را آسانتر میکند.
از دیدگاه شخصی، آگاهی اجتماعی بخش اساسی ایجاد دوستیها و روابط است – که به ما کمک میکند زندگی شاد و پرباری داشته باشیم.
اگرچه آگاهی اجتماعی هنوز در طول سالهای مدرسه کودک در حال توسعه است، اما یک مهارت حیاتی و مهم برای پرورش در کودکان است – نه تنها به دلیل پیامدهای مادام العمر، بلکه به آنها و دیگران نیز کمک میکند تا از آموزش خود بیشترین بهره را ببرند.
یک مثال در مدرسه
مدرسه مکان بسیار مناسبی برای مشاهده رشد آگاهی اجتماعی است — و تقریباً هر لحظه میتوان نمونههایی از رشد هوش هیجانی و آگاهی در کودکان را دید.
تصور کنید دو کودک در کنار هم بهآرامی نشستهاند و در یک فعالیت یادگیریِ مشارکتی شرکت دارند. کودک سومی میخواهد به آنها بپیوندد، بنابراین بهطور ناگهانی وارد تعامل میشود و با زبان بدن ناشیانه سعی میکند خود را در مرکز توجه قرار دهد.
این کار باعث میشود دو کودک دیگر چارهای جز درگیر شدن با او نداشته باشند.
اگر آن دو کودک اولیه نیز از نظر مهارتهای اجتماعی چندان رشدیافته نباشند، ممکن است این نوع تعاملِ تحمیلی را بپذیرند؛ اما اگر مهارتهای هیجانی آنها کمی پیشرفتهتر باشد، احتمالاً رفتار کودک سوم را بیادبانه تلقی خواهند کرد.
حتی اگر کودکان فوراً احساسات منفی خود را بیان نکنند، این تجربه احتمالاً بر تصمیمهای اجتماعی آنها در آینده تاثیر میگذارد — و تقریباً بهطور قطع روند آموزش و یادگیری را مختل کرده است.
انواع آگاهی اجتماعی چیست؟
نظریه یادگیری اجتماعی – عاطفی بر اساس کار دانیل گلمن (Daniel Goleman) بنا شده است، که ایده هوش اجتماعی و عاطفی (EQ) را حول چندین مولفه کلیدی آگاهی اجتماعی بنا میکند، از جمله:
خودآگاهی هیجانی (Emotional self-awareness):
آگاه بودن از نظر هیجانی مهارتی است که به درک احساسات خود و توجه به این موضوع کمک میکند که حالات روحی مختلف چگونه میتوانند بر اطرافیان ما تأثیر بگذارند.
خودتنظیمی (Self-regulation):
هنر کنترل واکنشها نسبت به احساسات؛ پیشبینی پیامدها برای جلوگیری از واکنشهای هیجانی و شتابزده در موقعیتهای فردی و اجتماعی.
انگیزه (Motivation):
شامل درک این موضوع است که چگونه میتوان از عوامل هیجانی برای یادگیری و دستیابی به اهداف شخصی استفاده کرد.
همدلی (Empathy):
مهارت در نظر گرفتن احساسات و شرایط دیگر افراد.
احترام (Respect):
به بهترین شکل به معنای ارزش قائل شدن برای تجربیات، احساسات، خواستهها یا حقوق یک فرد یا گروه دیگر تعریف میشود.
مهربانی (Kindness):
رفتار دوستانه و با ملاحظه نسبت به دیگران، حتی زمانی که دیدگاهها یا نظرات آنها را قبول نداریم نیز اهمیت ویژهای دارد.
گوش دادن فعال (Listening Actively):
مهارت واقعاً گوش دادن؛ توجه کردن و صرف زمان برای درک آنچه گفته میشود.
همکاری (Cooperation):
اقدام مثبت برای یافتن راهحل یا شیوهای برای کار کردن با دیگر افراد یا گروهها. این فرایند اغلب شامل سازش است، اما به دستیابی به اهداف مشترک کمک میکند.
چگونه آگاهی اجتماعی را در مدرسه آموزش دهیم؟
چگونه میتوان آگاهی اجتماعی را در مدرسه آموزش داد؟
بر اساس اطلاعات ارائهشده توسط دانیل گلمن مدارسی که به تقویت مهارتهای اجتماعی ذکرشده در دانشآموزان خود کمک میکنند، کاهش چشمگیری در موارد مشکلات انضباطی، قلدری، خشونت و سوءمصرف مواد مشاهده میکنند — در حالی که عملکرد تحصیلی، مشارکت اجتماعی و سلامت کلی هیجانی افزایش مییابد.
پس چگونه میتوان آگاهی اجتماعی را در مدرسه آموزش داد؟
نخست، مهم است که بدانیم بهرهی هوش هیجانی (EQ) هر کودک در چه سطحی قرار دارد. هر دانشآموز با پیشزمینه و مجموعهای متفاوت از تجربیات وارد کلاس میشود؛ بنابراین شناسایی کودکانی که آگاهی آنها نیازمند حمایت اولیه یا پشتیبانی مستمر بیشتری است، اهمیت زیادی دارد.
معلمان باید از همان ابتدا آمادگی پرداختن به احساسات در کلاس درس را داشته باشند و اطمینان حاصل کنند که این گفتوگوها بدون هیچگونه قضاوتی انجام میشود.
گاهی تمایل وجود دارد که برخی احساسات «خوب» و برخی دیگر «بد» برچسبگذاری شوند.
اما در واقع، در مورد احساسی که یک دانشآموز تجربه میکند، درست یا غلطی وجود ندارد؛ بلکه تنها شیوههای مناسب یا نامناسبی برای بیان آن احساسات هست که اغلب به موقعیت و شرایط بستگی دارد.
گامهای بعدی را بردارید
هیچ درس واحد و جادوییای وجود ندارد که مولفههای هوش هیجانی (EQ) را فوراً برای هر کودکی بهطور کامل شکل دهد.
در عوض، مدل Positive Action بر هر اقدام و توانایی مثبت تاکید میکند و چرخهای سالم و مثبت را پرورش میدهد.
با هر واحد آموزشی، دانشآموزان مدرسه شما بهتدریج یاد میگیرند احساسات خود را بشناسند و مدیریت کنند، درک بهتری از دیگران به دست آورند و موقعیتهای اجتماعی را — چه در مدرسه و چه در جامعه — بهطور موثر اداره کنند؛ مسیری که زمینهساز موفقیت در سراسر زندگی خواهد بود.
Positive Action وبینارها و منابعی ارائه میدهد که به شما و تیمتان این فرصت را میدهد تا اطلاعات مربوط به برنامه را با جزئیات بررسی کنید و هر پرسشی که دارید مطرح نمایید.
اگر مایل هستید درباره خدماتی که میتوانیم برای مدرسه شما ارائه دهیم بیشتر بدانید، خوشحال میشویم با ما تماس بگیرید تا درباره گامهای بعدی برای مدرسهتان گفتوگو کنیم.
منبع:
