دل نوشته علمی

از منظر جامعه‌شناسی، صلح چیست؟

صلح از کجا آغاز می‌شود؟ و خشونت از کجا آغاز می‌گردد؟

از منظر جامعه‌شناسی، صلح میوه و نتیجه و کارکردِ حضور یک نوع خاص از «نظم و تغییر» و تداومِ آنها است.

چنانکه خشونت و ستیزه هم میوه و نتیجه و کارکردِ حضور یک نوع دیگری از «نظم و تغییر» و تداومِ آنها است.

به دیگر سخن صلح، کارکرد و میوه‌ حضور و تداوم «نظم و تغییر» سازگار با صلح در یک جامعه و در مناسبات بین‌الملل است.

چنانکه ظهور انواع خشونت و ستیزه و جنگ هم، نتیجه‌ حضور و تسلط «نظم و تغییر» ضدِ صلح و ضدِ مُدارا در یک جامعه و در مناسبات بین‌الملل است.

نظم اَشکال و انواع گوناگونی دارد که؛ اعم از نظم‌هایِ ساختاریِ عینی و نظم گفتمانی و حقوقی و کنشی است.

مثال مشهور نظم ساختاریِ عینی که تالکوت پارسونز آنرا صورت بندی کرده است، عبارت از؛

نظم سیاسی

نظم اقتصادی

نظم فرهنگی

و نظم اجتماعی است.

به بیان روشن‌تر، حضور و تسلط نهادها و ساختارها و قوانین و گفتمان‌های تبعیض‌آمیز، ستمگرانه، غیرعادلانه و یک سویه در مناسبات نهادی و مناسبات گروهی و میان فردی یک رویداد ضدصلح و ضدمدارا و ضدمسالمت است و صلح را به خطر می‌اندازد، یا آنرا از بین می‌برد و سرکوب و خشونت و خشم و ستیزه و ترس را به صحنه می‌آورد.

دو تا از ساختارهای اصلی که غالباً صلح را به خطر می‌اندازند؛

یکی نظمِ سیاسی است که عمدتاً دولت و نظام حقوقی آنرا نمایندگی می‌کند

و دیگری نظمِ اقتصادی است که عمدتاً بازار و نظام تولید آنرا نمایندگی می‌کند.

اگر این دو ساختار چه در داخل جامعه و چه در مناسبات بین‌الملل تبعیض‌آمیز و غیرعادلانه و ستمگرانه و نابرابر و غیرانسانی باشند، یعنی فاسد و دُژکارکرد هستند

و به دنبالش ترس و خشونت و ستیزه به صحنة زندگی جمعی می‌آید

و صلح و مدارا و آرامش و آشتی و صفا و زندگی و امنیت از میان می‌رود.  

در نتیجه اگر در جامعه‌ یا در مناسبات بین‌الملل راه «تغییرِ» مسالمت‌آمیزِ «نظمِ مسلّط» بسته باشد

و مطالبه‌ تغییرات صلح‌آمیز و عادلانه و فراگیر و انسانی و دوستانه سرکوب شود

و مهم تر از آن اگر راه گفت‌وگو، مباحثه، مخاطبة آزادانه و عقلانی برای تغییر بسته باشد

و در مقابل سرکوب، طرد اجتماعی و فرهنگی و سیاسی غالب باشد

صلح به خطر می‌افتد و به دنبال آن از صحنه خارج می‌شود

و قهر، خشونت و ستیزه و جنگ به جامعه یا به مناسبات بین‌الملل برمی‌گردد

و ناقوس جنگ و خشونت و مرگ به صدا در می‌آید.

پس در اینجا این سه پرسش اساسی به میان می‌آید:

۱ـ کدام نظم‌ها (یا وحدت‌ها) و تمایزها مولّدِ صلح و تداوم‌بخش آن هستند؟

۲ـ و کدام نظم‌ها و تمایزها ضدِ صلح و ضد مدارا هستند؟

۳ـ چرا ما امروز نیاز داریم به صلح بیندیشیم و در آن گفت‌وگو کنیم؟ 

انتشار مقاله در جامعه شناسان جوان

دکتر رحیم محمدی

جامعه شناس، استاد دانشگاه، مدیر گروه جامعه شناسی ایران در انجمن جامعه شناسی ایران

نوشته های مشابه

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

دکمه بازگشت به بالا
بستن