علمی تحلیلی

علل ايجاد آيين‌ قربانی

بخشي از علل ايجاد پديدة فرهنگي آيين‌ قرباني توسط ضمير ناخودآگاه جمعي، تسّري و نهادينه شدن آن برپاية تاريخ اساطيريِ ايران از بُعد مادي فرهنگ، نيازهاي فيزيولوژي مي‌باشد كه براساس عواملي مانند اكولوژي صورت مي‌پذيرد.

با عنايت به گذر اَدوار در تاريخ ايران از مرحلة كوچ‌نشيني به يكجانشيني و شرايطي كه براي كشاورزي و دامپروري (اهلي كردن حيوانات) مهيا مي‌گردد؛ پُرپيدا است اجزاي مركب ساختمان برخي از اين عناصر و اجزاي فرهنگيِ آن از جمله رُسوم سنتي و آيين‌ها با اين تغيير اجتماعي، دچار دستخوش مي‌شوند.

شرايطي مانند ظهور دين جديد مزديسنا توسط زرتشت نيز بر قسمت بُعد معنوي و شيوة اجراي اين آيين‌ها تأثير گذار بوده است.

می‌توان مراسم آیینی را نوع خاصی از گفتار و اعمال منظم (طبق عادت اجتماعي) دانست که از امور ماوراءالطبيعه سرچشمه گرفته و یا برای بیان احساسات نيازهاي در خور اجابت به‌کار گرفته می‌شود و به دلیل قدمت زیادی که دارند در بیشتر موارد با سنت و تاریخ مردمان یک منطقه پیوند خورده‌اند و به‌عنوان بخشي از ارزش‌ها، عادت‌واره‌اي از فرهنگ روزانه و انکارناپذیر مردم شده‌اند.

اولین راهکار بشر برای ابراز خواسته‌هايي كه به نيازهايش مربوط مي‌شده و همينطور مكانيسم دفاعي رواني براي جلوگيري از نزول بلاياي طبيعي و مصنوعي زيان‌رساننده به جهت ارتباط نزديك با ماوراء‌الطبيعه مانند ايزد فرشتگان، انجام آيين قرباني براي آنها بوده است.

این آیین که در تمام ادیان ریشه دارد، هرچه پر بارتر و دقيق‌تر اجرا شده، ظاهراً نتيجة مطلوب تري داشته است.

مالينوفسكي براي فرهنگ سه بُعد تفكيك‌ناپذير قايل است كه به عقيده وي در تمام مراحل تحقيق، اين ارتباط بايد مدنظر قرار گيرد:

1 ـ پايه مادي فرهنگ؛ اشياء و ابزاري كه بر روي آنها كار انجام گرفته است.

2 ـ پيوندهاي اجتماعي انسان، شيوة رفتار پذيرفته شده و همانند.

3 ـ اعمال سمبليك.                                       

رفتار مایمتیک یا تقلیدی نیز توجهاتش به خود موضوع معطوف است.

مفهوم مایمسیس برای نخستین بار در دیدگاه‌های افلاطون و ارسطو به عنوان مفهومی کلیدی مطرح شد.

در دیدگاه ارسطو، محاکات یعنی حکایت کردن طبیعت است.

چنین نگاهی به جهان در نظام جادو ریشه دارد که در نمونه‌های بازمانده ازآن دوره، در قالب نقاشی های دیواری دوره دیرینه حک شده‌است.

 نقاشی‌ها به واقع نوعی ابزار یا تلة جادویی برای به دام انداختن جانوران بوده‌اند.

چرا که برای آدمیان آن دوره، نقاشی یا تصویر هم بازنمایی و هم خود چیزهای بازنموده شده بودند که در اندازه‌های واقعی در دیوارهای غار ثبت شده‌اند.

قصد و اراده موجود در پسِ این نقاشی‌ها اشاره، نمادپردازی یا جعل واقعیت نیست، بلکه یک بازنمایی ناتورالیستی از طبیعت مدنظر خالق اثر است.

با ظهور جان‌گرایی واقعیت، انتزاعی و ذهنی می‌شود.

در دیدگاه افلاطون و بعدها در فلاسفه‌ای مانند کانت، واقعیت به دو جهانِ پدیداری (ظاهری) و جهان واقعی (درورای قلمرو تجربه بشری) تقسیم‌بندی می‌شود.

در ديدگاه افلاطون این دوگانه‌ها در قالب جهان پدیداری وجهان مُثُل و درانديشة کانت با دوگانة فنومن (جهان واقعیت‌پدیداری) فنومن (واقعیت اصیل یا شئ در خود) متبلور می‌شود.

به همین ترتیب، درسنت نظریه انتقادی، تئودور آدورنو نشان می‌دهدکه مفهوم، امری سلطه‌گراست.

چراکه ابژه همواره چیزی بیشتر ازسوژه باخود حمل می‌کند و باز مازاد ابژه برسوژه انطباق کامل مفهومی ایندو را ناممکن می‌کند.

 بازانديشي، يکي از مفاهيم محوري در انديشه گيدنز است. به نظر او در نظم پساسنتي، هويت شخصي بازانديشي مي‌شود و انسان‌ها دايماً هويت خود را خلق و تصحيح مي‌کنند.

معناي بازانديشي عبارت است از: فرآيند تعريف و بازتعريف خود از طريق مشاهده و بازتاب اطلاعات روانشناختي و اجتماعي درباره مسيرهاي ممکن زندگي.

حتي سنت‌ها هم در جهان مدرن بازانديشي مي‌شوند و دوباره در جريان زندگي فرد قرار مي‌گيرند (گيدنز، 1384: 26).

به قول گيدنز، همه چيز در معرض بازانديشي است، حتي خود بازانديشي.

بازانديشي گرايش به تغيير اين جهان دارد و آنرا از خصايص اصلي زندگي اجتماعي مي‌داند.

حتي بدن هم در معرض انواع رژيم‌ها (رژيم‌هاي غذايي و برنامه ورزشي) است (ريترز، 1377: 771).

به نظر گيدنز، نوگرايي تبعات مثبت و منفي را با هم دارد و تهديد بي معنايي شخصي برآن مسلط شده و بسياري از پديده‌هاي معني‌دار از زندگي جدا شده‌اند و سرکوب گرديده‌اند، اما اين بازانديشي روزافزون احتمال بازگشت به معناهاي سرکوب شده را فراهم مي‌کند.

گيدنز به برکت بازانديشي پيش‌بيني مي‌کند که دوباره قضاياي اخلاقي نمود پيدا خواهند کرد (ريترز، 1377: 772)‌.

لذا اگر تدابير با تدوين استراتژي‌هايي طبق شرايط جديد آداپتاسيون بشوند، در كنار ساير حوزه‌هاي فرهنگي به تبادل و تعامل سازندة اقتصادي، سياسي، اجتماعي، نظامي و فرهنگي، در رفع نيازها و تشفي خاطر افراد جامعه نيز مؤثر خواهد بود.

منابع

1- ریتزر، جورج (1377)، نظریه جامعه‌شناسی در دوران معاصر، مترجم محسن ثلاثی، تهران: انتشارات علمی.

2- گیدنز، آنتونی (1384)، پیامدهای مدرنیت، مترجم محسن ثلاثی، تهران، نشر مرکز.

علل ايجاد آيين‌ قربانی
امتیاز شما به این مطلب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن